37-ші Халықаралық Қаржылық Есептілік Стандарты
(IAS 37)
Бағалау Міндеттемелері, Шартты Міндеттемелер және Активтер
Мақсаты |
Осы Стандарттың мақсаты - резервтерге, шартты міндеттемелерге және шартты активтерге тиісті мойындау талаптары мен бағалау базаларын қолдануды, сондай-ақ қаржы есептілігін пайдаланушылар олардың сипатын, уақытша өлшемдері мен көлемін түсіну үшін қаржы есептілігіне ескертулерге жеткілікті ақпарат ашуды қамтамасыз ету.
Қолданыс аясы |
1. Осы Стандартты барлық ұйымдар резервтер, шартты міндеттемелер және шартты активтер бойынша есептілік беруде, төмендегі жағдайлардан басқа кезде қолданылуы тиіс:
(a) міндет жүктелген шарттардан басқа, орындалуға тиісті келісімшарттардың нәтижесі болып табылса; және
(b) [жойылған]
(c) басқа Стандарттарға қарасты болса.
2. Осы Стандарт 9 Қаржы құралдары ХҚЕС-ының (IFRS) қолдану аясындағы қаржы құралдарына (кепілдікті қоса алғанда) қолданылмайды.
3. Орындалу үстіндегі келісімшарттар - тараптардың бір де біреуі міндеттемелерін орындамаған не екі тарап та өз міндеттемелерін ішінара және тең дәрежеде орындаған шарттар. Осы Стандарт міндет жүктелген келісімшарттардан басқа, орындалуға тиісті келісімшарттарға қолданылмайды.
5. Резервтердің, шартты міндеттемелердің және шартты активтердің нақты түрлері басқа Стандартта қаралған жағдайларда, ұйым бұл Стандартты осы Стандарттың орнына пайдаланады. Төменде Халықаралық стандартта қолданылатын бағалау міндеттемелерінің белгіленген түрлері бойынша қаралады:
(a) құрылысқа жасалған келісімшарт (11 Құрылысқа жасалган келісімшарттар» ХҚЕС-ын (IAS) қараңыз);
(b) пайдаға салынатын салық (12 Пайдага салынатын салықтар ХҚЕС-ын (IAS) қараңыз);
(c) жалдау (17 Жалдау ХҚЕС-ын (IAS) қараңыз), бірақ, 17 ХҚЕС (IAS) міндет жүктелген болып саналатын операциялық жалдауды есепке алуға қатысты нақты талаптары болмағандықтан, мұндай жағдайлар осы Стандарттың ережелерін қолдану арқылы қарастырылады; және
(d) қызметкерлерге берілетін сыйақылар (19 Қызметкерлерге берілетін сыйақылар ХҚЕС-ты (IAS) қараңыз);
(e) сақтандыру келісімшарттары (4 Сақтандыру келісімшарттары ХҚЕС-ын (IFRS) қараңыз). Алайда осы Стандарт 4 ХҚЕС-ының (IFRS) қолдану аясындағы сақтандыру келісімшарттары бойынша оның шарттық міндеттемелері мен құқықтарынан туындайтындарда ерекше сақтандырушының резервтерге, шартты міндеттемелеріне және шартты активтерге қолданылады; және
(f) Бизнес бірлестіктеріндегі сатып алушының шартты міндеттемелері (3 Бизнес Бірлестіктері ХҚЕС-ты (IFRS) қараңыз).
6. Резерв болып есептелетін кейбір сомалар кірісті мойындаумен байланысты болуы мүмкін, мәселен, ұйым ақы үшін кепілдікпен қызмет көрсетуді қамтамасыз етеді. Осы Стандарт түсімді мойындауға жатпайды. 18 Табыс ХҚЕС (IAS) түсімді мойындау жағдайын айқындайды және мойындау талаптарын қолдану бойынша іс жүзінде нұсқау береді. Осы Стандарт 18 ХҚЕС-ының (IAS) талаптарын өзгертпейді.
7. Осы Стандарт резервтерді белгісіз уақыт пен сомаға байланысты міндеттемелер ретінде айқындайды. Кейбір елдерде «резерв» термині амортизация, активтердің құнсыздануы және күмәнді борыштар сияқты баптармен контексте пайдаланылады: осы баптар активтердің қаржылық жағдай туралы есептік құнына түзетуді білдіреді және осы Стандартта қарастырылмайды.
8. Басқа Халықаралық қаржылық есептіліктің стандартында шығындар активтер ретінде немесе шығыстар ретінде қарастырыла ма, соны көрсетеді. Бұл мәселелер осы Стандартта қарастырылмайды. Тиісінше, осы Стандарт бағалау міндеттемелерін жасау кезінде танылған шығындарды капиталдандыруға тыйым салмайды және қажет етпейді.
9. Осы Стандарт қайта құрылымдау бойынша резервтерге қолданылады (тоқтатылатын қызметті қоса алғанда). Мұнда, қайта құрылымдау тоқтатылатын қызметтің анықтамасына жауап бергенде, 5 Сатуга арналган үзац мерзімді активтер және токтатылган қызмет ХҚЕС (IFRS) ақпаратты қосымша ашуды талап етуі мүмкін.
Анықтамалар |
10. Осы Стандартта төменде көрсетілген мағынада мынадай терминдер қолданылады:
Резерв — мөлшері бойынша не орындалу мерзімі бойынша белгісіз міндеттеме.
Міндеттемелер - реттеу экономикалық пайдасы бар ресурстарды үйымнан шығаруға себеп болатын өткен кезеңдер оқиғаларының нәтижесі ретінде пайда болған үйымның ағымдағы міндеттемесі.
Міндеттейтін оқиға - нәтижесінде ұйымда осы міндеттемені орындаудың нақты баламасы болмайтын заңды түрде немесе міндеттеменің тәжірибесінен пайда болатын оқиға.
Заңды міндеттемелер- бүл:
(a) шарттан (нақты немесе болжанған жағдайлар негізінде);
(b) заңнама; немесе
(c) заңның басқа да іс-әрекеттерінен туындайтын міндеттеме.
Енгізілген міндеттемелер - үйымның іс-әрекеттерінен пайда болатын міндеттемелер:
(a) саясатпен немесе жеткілікті түрде нақты ағымдағы мәлімдемемен жарияланған, бүрынғы қызмет тәжірибесімен қалыптасқан ұйым өзіне жекелеген міндеттерді қабылдайтынын басқа тараптарға көрсетті; және
(b) нәтижесінде ұйым өзіне қабылдаған міндеттерді орындайтынын негізделген күтулермен тараптарға сендірді.
Шартты міндеттемелер - бұл:
(а) бүрынғы оқиғалардан туындайтын және үйымның бақылауында толық болмайтын бір немесе одан да көп белгісіз болашақ оқиғалардың басталуымен немесе басталмауымен расталатын ықтимал міндеттеме; немесе бұрынғы оқиғалардан туындайтын, бірақ танылмайтын себебі:
(i) экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару міндеттемелерді реттеу үшін қажет болатындығына сенімнің жоқтығынан; немесе
(ii) міндеттеменің көлемі жеткілікті сенімділікпен өлшенбейтіндіктен, танылмайтын ағымдағы міндеттеме сияқты шартты міндеттемені айқындайды.
Шартты актив - бұрынғы оқиғалардан туындайтын және ұйым толық бақыламайтын бір немесе одан да көп белгісіз болашақ оқиғалардың басталуымен немесе басталмауымен расталатын ықтимал актив ретінде айқындалады.
Міндет жүктелген келісімшарт - бұл келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындау көлемі ол бойынша алатын экономикалық пайдадан асып түсетін шарасыз шығындарды талап ететін келісімшарт.
Қайта құрылымдау - жоспарланған және басшылық бақылайтын:
(a) ұйымның қызмет аясын; не
(b) осы қызметті жүргізу тәсілдерін елеулі түрде өзгертетін бағдарлама ретінде айқындайды.
Резервтер және басқа да міндеттемелер
11. Резервтің уақытқа қатысты немесе міндеттемені өтеу үшін қажетті болашақ шығындар сомасына қатысты белгісіздік болғандықтан, сауда кредиторлық берешек және есептеу сияқты басқа міндеттемелерден ерекшелеуге болады. Салыстыру үшін:
(a) сауда кредиторлық берешек сатып алынған немесе жеткізілген және шот-фактура жазылған немесе жеткізушімен ресми келісілген тауарлар мен қызмет көрсетулерге ақы төлеу міндеттемесін білдіреді; және
(b) есептеу сатып алынған немесе жеткізілген, бірақ ақы төленбеген және шот-фактура жазылмаған немесе жеткізушімен ресми келісілмеген тауарлар мен қызмет көрсетулерге ақы төлеу міндеттемелерін білдіреді; бұған қызметкерлерге тиісті (мысалы, демалысқа ақы төлеуге есептелген сомалар) сомалар кіреді. Кейде есептеу сомасын немесе уақытын бағалау қажет, әдетте бұл жерде резервтерге қарағанда белгісіздік едәуір төмен.
Есептеу сауда немесе өзге де кредиторлық берешектің бір бөлігі ретінде есепте жиі көрсетіледі, ал резерві бөлек ұсынылады.
Резервтер және шартты міндеттемелердің арасындағы байланыс
12. Жалпы алғанда, барлық бағалау міндеттемелері шартты болып табылады, өйткені оларды уақыт және сомаға бөлу анықталмаған. Алайда осы Стандартта «шартты» термині танылмаған міндеттемелер мен активтерге қолданылады, өйткені олардың болуы ұйым толық бақылауға алмайтын белгісіз болашақ оқиғалардың біреуінің немесе одан да көбінің басталуы не басталмауымен расталады. Бұдан басқа, «шартты міндеттеме» термині мойындау талабына жауап бермейтін міндеттемелерге қолданылады.
13. Осы Стандартта мынадай міндеттемелер арасында ажырату жүргізіледі:
(а) міндеттеме ретінде танылатын резервтер (сенімді бағалау жасалады деген үмітпен), өйткені олар ағымдағы міндеттемелер болып танылады және экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару міндеттемелерді өтеу үшін қажет болуы ықтимал: немесе
(b) резерв ретінде танылмайтын шартты міндеттемелер, олар не:
(i) ықтимал міндеттеме, өйткені ұйымның экономикалық пайдасы бар ресурстарын шығаруға себеп болатын ағымдағы міндеттемелерінің бар болуын растауы қажет; немесе
(ii) осы Стандартта мойындау талаптарына жауап бермейтін ағымдағы міндеттемелер (экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару міндеттемелерді өтеу үшін қажет болмауынан немесе міндеттеме сомасын барынша сенімді бағалаудың жоқтығынан).
Тану |
Резервтер
14. Төмендагі жағдайлар орын алғанда резерв танылады:
(a) өткен оқиғалар нәтижесінде ұйымның ағымдағы міндеттемелері болғанда (заңды және енгізілген);
(b) осы міндеттемелерді орындау үшін ықтимал болып табылатын экономикалық пайдасы бар ресурстарға қандай да бір қажеттілік туындағанда; және
(c) міндеттеме сомасына сенімді есеп жасалғанда танылады.
Осы шарттар сақталмаған жағдайда ешқандай бағалау міндеттемелері танылмайды.
Ағымдағы міндеттемелер
15. Кейбір жағдайларда, ұйымның ағымдағы міндеттемелерінің бар-жоқтығы анық болмайды. Мұндай жағдайларда бұрынғы оқиға, есепті күнгі ағымдағы міндеттемелердің болу ықтималдығы осындай міндеттемелердің болмау мүмкіндігінен асып түскен жағдайда барлық бар куәліктерді ескере отырып, ағымдағы міндеттемелердің пайда болуына алып келеді деп есептеледі.
16. Әдетте, барлық жағдайларда өткен оқиғаның ағымдағы міндеттемелердің пайда болуына әсері анық болады. Сирек жағдайларда ғана, мәселен, сот қарауларында, ағымдағы міндеттемелердің пайда болуына белгілі бір оқиғалардың әсері болған-болмағандығы туралы пікір таластыруға болады. Мұндай жағдайда ұйым, мысалы, сарапшылардың пікірлерін қоса алғанда, барлық мәліметтерді назарға ала отырып, есептік күніне ағымдағы міндеттеменің болғандығын анықтайды. Қаралатын мәліметтерге есептік күнінен кейінгі оқиғаларға байланысты алынған кез келген қосымша деректер де кіреді. Осындай мәліметтер негізінде:
(a) есептік күні ағымдағы міндеттеменің болу мүмкіндігі оның болмау мүмкіндігінен жоғары болған жағдайда, ұйым резервті таниды (тану талаптарын сақтаған кезде); және
(b) есепті күні ағымдағы міндеттеменің болуына ешқандай негіз жоқ болған жағдайда, ұйым экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару мүмкіндігі оқшау болған жағдайлардан басқа, шартты міндеттемелерді ашады (86 тармақты қараңыз).
Өткен оқиға
17. Ағымдағы міндеттеменің пайда болуына алып келетін өткен оқиға міндеттелген оқиға деп аталады. Міндеттелген оқиға ұйымда осы оқиғаның нәтижесінде пайда болған міндеттемені өтеудің нақты баламасының жоқтығы болып табылады. Бұл:
(a) ұйым міндеттемені өтеуге заң бойынша мәжбүр болған жағдайларда ғана жүргізіледі; немесе
(b) енгізуден туындаған міндеттеме жағдайында оқиға (ұйымның іс-әрекетімен болуы мүмкін) басқа тараптарда ұйымның өз міндеттемелерін орындағаны туралы негізделген күтулер тудырады.
18. Қаржылық есептілікте есептік кезеңнің соңындағы ұйымның болашақтағы ықтимал жағдайы емес, оның қаржы жағдайы көрсетіледі. Сондықтан болашақта келтірілетін шығындар бойынша ешқаандай бағалау міндеттемелері мойындалмайды. Ұйымның қаржылық жағдай туралы есебінде танылатын жалғыз міндеттеме есептік күнінде болған міндеттемелер болып табылады.
19. Резерв ретінде ұйымның болашақ іс-әрекеттеріне (яғни, өз ісін болашақта жүргізуге) тәуелсіз бұрынғы оқиғалардан пайда болған міндеттемелер ғана танылады. Осындай міндеттемелердің мысалы ретінде айыппұл немесе ұйымның болашақ іс-әрекеттеріне тәуелсіз міндеттемелерді реттеу кезінде экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығаруға әкеп соғатын қоршаған ортаның заңға қарсы ластануы нәтижесінде ауаны тазалауға кеткен шығындарды айтуға болады. Ұйым, сол сияқты, мұнай өңдеу немесе атом электр станциясы ғимараттарын жоюға кеткен шығындар бойынша бағалау міндеттемелерін таниды және ұйым үшін келтірілген зиянды жою міндет болып саналады. Осыған қарама-қарсы нарық конъюктурасының қысымымен немесе заң талаптарына байланысты ұйым болашақта белгілі бір түрде (мысалы, ұйымға белгілі бір түрдегі түтін фильтрлерін орнату) жұмыс істеу үшін шығын шығару қажет болуы мүмкін. Ұйым өз іс-әрекеттерімен болашақ шығындарды болдырмау үшін операцияларды жүргізу әдісін өзгерте отырып, осы болашақ шығындар бойынша ағымдағы міндеттемелерді қабылдамауы мүмкін және ешқандай бағалау міндеттемелері мойындалмайды.
20. Міндеттеме әрқашан алдында міндеттемесі бар басқа тараптарды тартады. Осыған қарамастан, алдында міндеттемесі бар тарапты білу міндет емес, - бұл тұтастай бір қоғам болуы мүмкін. Міндеттеме басқа тараптың алдындағы міндет болғандықтан, басшылықтың немесе директорлар кеңесінің шешімі тәжірибеден туындаған міндеттемелердің есептік күні пайда болуына әкелмейді, бұған осындай шешімге тап болатын тараптар бұл туралы есептік күніне дейін және барынша нақты нысанда ұйымның өз міндеттемелерін орындайтыны туралы негізделген күтулер тараптарда пайда болғандығы хабарланған жағдайлар қосылмайды.
21. Міндеттеменің тез туындауына әкелмейтін оқиғаның басталуы міндеттеменің кейін, мысалы, заңнамаға өзгерістер немесе ұйымның іс-әрекеті (мысалы, нақты ашық мәлімдеме жасау) тәжірибеден туындайтын міндеттемелерге әкелуі нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Мысалы, қоршаған ортаға зиян келтірілген кезде зардаптарды жою жөніндегі міндеттеме болмауы мүмкін. Алайда, жаңа заң бар зиянды жоюды талап еткен немесе ұйым өзіне ашық түрде тәжірибеден туындайтын міндеттеме жасайтын зиянды жоюға жауапкершілік қабылдаған жағдайларда зиян келтіру міндет жүктелген оқиға болады.
22. Егер заңнамаға болжанып отырған өзгеріс әлі де талқылау үстінде болса, өзгеріс қандай түрде ұсынылса, сол түрде қабылданатынына күмән болмаған жағдайда ғана міндеттеме пайда болады. Осы Стандарттың мақсаттары үшін мұндай міндеттеме заңды міндеттеме ретінде қарастырылады. Заң күшіне енген жағдайлардағы айырмашылық заңды енгізу сөзсіз жасайтын бірыңғай оқиғаны көрсетуге мүмкіндік бермейді. Көптеген жағдайларда заңды нақты қабылдағанға дейін оның қабылдануына шын мәнінде сенімді болу мүмкін емес.
Экономикалық пайдасы бар ресурстарды ықтимал шығару
23. Міндеттеме мойындау талаптарына сәйкес келуі үшін тек қана ағымдағы міндеттемелер қажет емес, сонымен бірге осы міндеттемені жою үшін экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару мүмкіндігі де қажет. Осы Стандарттың[1] ресурстарды шығару немесе өзге де оқиғалар ықтимал осындай оқиғалардың басталу мүмкіндігі оның басталмауына қарағанда жоғары. Ағымдағы міндеттеменің барлығына сенім болмаған жағдайда, экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару мүмкіндігі оқшау болып табылған (86- тармақты қараңыз) жағдайларды қоспағанда, ұйым шартты міндеттемелерді ашады.
24. Бірқатар ұқсас міндеттемелер (мысалы, бұйымның сапа кепілдігі немесе ұқсас шарттар) болғанда міндеттерді өтеуге қажетті ресурстарды шығару мүмкіндігі тұтастай міндеттемелер класын қарау арқылы анықталады. Кез келген бір бап бойынша ресурстарды шығару мүмкіндігі аз болғанына қарамастан, қандай да бір ресурстарды шығару тұтастай міндеттемелер класын өтеу үшін қажет болады. Мұндай жағдайда бағалау міндеттемелері танылады (мойындаудың басқа талаптары сақталған жағдайда).
Міндеттемелерді сенімді бағалау
25. Бағалауды пайдалану қаржылық есептілікті дайындаудың елеулі бір бөлігі болып табылады және оның сенімділігін жоймайды. Бұл қаржылық жағдай туралы есептің көптеген басқа баптарына қарағанда өз сипаты бойынша неғұрлым белгісіз болатын резервтерге тән. Өте сирек жағдайларда ғана ұйым ықтимал нәтижелердің диапазонын анықтауға және, тиісінше, бағалау міндеттемелерін мойындау кезінде пайдалану үшін барынша сенімді міндеттемелерді бағалауға кабілетті.
26. Ерекше сирек жағдайларда, сенімді бағалауды жасау мүмкін болмаған жағдайларда, мойындау мүмкін емес міндеттемелер болады. Мұндай міндеттемелер шартты міндеттемелер ретінде ашылады (86- тармақты қараңыз).
Шартты міндеттемелер
27. Ұйым шартты міндеттемені танымауға тиіс.
28. Шартты міндеттеме, экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару мүмкіндігі алыс болып табылған жағдайды қоспағанда, 86 -тармақтың талаптарына сәйкес ашылады.
29. Ұйым міндеттеме бойынша ортақ жауапкершілік атқарған жағдайда, басқа тарап міндеттемелердің бір бөлігін жойса, ол шартты міндеттеме болып есептеледі. Ұйым, сенімді бағалау жасалынбайтын ерекше сирек жағдайларды қоспағанда, экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару мүмкін міндеттемелердің бір бөлігінде бағалау міндеттемелерін таниды.
30. Шартты міндеттемелер бастапқыда күтілгендей дамымауы мүмкін. Сондықтан экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығару мүмкіндігінің пайда болуын белгілеу үшін олар үздіксіз бағаланады. Егер болашақ экономикалық пайданы шығару бұрын шартты міндеттеме ретінде қарастырылған бап бойынша қажет болатыны мүмкін болса, онда резерві ықтимал өзгеріс болатын кезеңдегі қаржылық есептілікте танылады (сенімді бағалау жасалынбайтын ерекше сирек жағдайларды қоспағанда).
Шартты активтер
31. Ұйым шартты активті танымауға тиіс.
32. Шартты активтер әдетте жоспарланбаған немесе күтпеген оқиғалардан пайда болады, олар ұйымға экономикалық пайда әкелу мүмкіндігін туғызады. Оған нәтижесі белгісіз, ұйым сот қарауы арқылы қанағаттанатын талап-арыз мысал бола алады.
33. Шартты активтер қаржылық есептілікте танылмайды, өйткені ол ешқашан іске асырылмайтын кірісті мойындауға алып келуі мүмкін. Алайда, кірісті алу іс жүзінде күмәнсіз болған жағдайда, тиісті актив шартты актив болып табылмайды және оны мойындау орынды.
34. Шартты актив 89- тармақта талап етілгендей, экономикалық пайданың түсуі мүмкін болған жағдайда ашылады.
35. Шартты активтер қаржылық есептілікте тиісті өзгерістерді көрсетуді қамтамасыз ету үшін үздіксіз бағаланады. Егер экономикалық пайданың түсетіні іс жүзінде күмәнсіз болса, онда актив пен тиісті кіріс өзгеріс болған кезең ішіндегі қаржылық есептілікте мойындалады. Егер экономикалық пайданың түсуі мүмкін болса, онда ұйым шартты активті ашады (89-тармақты қараңыз).
Бағалау |
Ең дұрыс бағалау
36. Бағалау міндеттемелері ретінде танылған сома есепті күнге ағымдағы міндеттемелерді өтеу үшін қажетті шығындарды ең дұрыс бағалауды білдіреді.
37. Ағымдағы міндеттемелерді өтеу үшін қажетті шығындарды ең дұрыс бағалау - бұл есепті күніне міндеттемелерді өтеу үшін ұйым орынды төлеген немесе осы күнге үшінші тарап аударған сома. Әдетте, есепті күнге міндеттемені өтеу немесе аудару мүмкін емес немесе өте қымбат болады. Алайда, ұйым міндеттемені өтеу немесе аудару үшін дұрыс төлеген соманы бағалау есепті күнгі ағымдағы міндеттемелерді өтеу үшін қажетті шығындардың ең дұрыс бағасын береді.
38. Нәтижелер мен қаржы әсерін бағалау ұйым басшылығының осындай операциялардың тәжірибесімен және кейбір жағдайларда тәуелсіз сарапшылардың есептерімен толықтырылған пікірлері арқылы анықталады. Қаралып отырған мәліметтерге қаржылық жағдай туралы есеп есепті күннен кейінгі оқиғаларға байланысты алынған кез келген қосымша мәліметтер кіреді.
39. Бағалау міндеттемелері ретінде танылған сомаларға қатысты белгісіздік жағдайға байланысты әртүрлі тәсілдермен қарастырылады. Өлшенетін резервтерге баптардың ірі жиынтығы кірген жағдайда, міндеттеме олардың тиісті мүмкіндіктері бойынша барлық ықтимал нәтижелерді салыстыру арқылы бағаланады. Мұндай статистикалық әдіс «күтілген құн» деп аталады. Бағалау міндеттемелері осы соманың, мысалы, 60% немесе 90 % жоғалу мүмкіндігіне байланысты әртүрлі болады. Ықтимал нәтижелердің үздіксіз диапазоны бар жерде, осы диапазонның әрбір нүктесі басқалары сияқты соншалықты ықтимал болғандықтан, диапазонның орташа нүктесі пайдаланылады.
Мысал |
Ұйым сатып алушының сатып алынғаннан кейін алты ай ішінде анықталған кез келген өндірістік ақауын жөндеуге кеткен нақты шығындарын жабады. Әрбір сатылған заттан аздаған ақаулар табылған жағдайда, оны жөндеуге кететін шығын 1 миллионды құраған болар еді. Әрбір сатылған заттан ірі ақауларды анықтаған кезде жөндеуге кететін шығын 4 миллионды құрайды. Ұйымның бұрынғы тәжірибесі және болашақтағы күтулері алдағы жылы сатылған бұйымдардың 75 пайызының ақауы болмайды, 20 пайызында ұсақ ақаулар, ал 5 пайызында ірі ақаулар болады деп көрсетеді. 24-тармаққа сәйкес ұйым тұтастай кепілдік міндеттемелері бойынша ресурстарды шығару мүмкіндігін бағалайды. Жөндеуге кететін шығындардың күтіліп отырған құны: (нөлден 75%) + (1,000,000-нан 20%) + (4,000,000-нан 5%) = 400 000 құрайды.
|
40. Бірыңғай міндеттеме өлшенгенде, жеке, барынша ықтимал нәтиже міндеттеменің ең дұрыс есептік бағалауы болуы мүмкін. Алайда, мұндай жағдайда да ұйым басқа ықтимал нәтижелерді қарастырады. Басқа ықтимал нәтижелер негізінен жоғары немесе төмен болған жағдайда, ең дұрыс есептік бағалау да көп немесе аз сома болады. Ұйым тапсырыс беруші үшін шығарылған негізгі жабдықтағы аздаған ақауды жөндейді деп ойласақ, 1,000 мөлшеріндегі шығындар кезінде бірінші әрекеттен-ақ жөндеу жұмыстарын аяқтау неғұрлым ықтимал нәтиже болып табылады. Егер бірінші әрекеттен ақауды жою мүмкін болмаса, онда резервтің 1,000 асып түсетін сомаға тану керек.
41. Бағалау міндеттемелері салыққа дейін өлшенеді, өйткені бағалау міндеттемелерінің салықтық салдарлары және олардағы өзгерістер 12 Пайдаға салынатын салықтар ХҚЕС-ында (IAS) қаралады.
Тәуекелдік және белгісіздік
42. Көптеген оқиғалар мен жағдайлардың сөзсіз болуы тәуекелдіктер мен белгісіздік бағалау міндеттемелері бойынша ең дұрыс есептік бағалауды алу үшін ескерілуі тиіс.
43. Тәуекелдік нәтиженің өзгергіштігін көрсетеді. Тәуекелдіктерге түзету енгізу өлшенетін міндеттеменің сомасын көбейтуі мүмкін. Белгісіздік жағдайында пікір айтқан кезде кірістер мен активтерді көтермеу үшін және шығыстар немесе міндеттемелерді төмендетпеу үшін сақтық керек. Алайда, белгісіздік артық бағалау міндеттемелерін жасауды немесе міндеттемелерді әдейі көтеруді ақтамайды. Мысалы, аса жағымсыз нәтижелердің болжанатын шығындары сақтықпен бағаланса, онда кейін нәтиже шын мәніндегіге қарағанда неғұрлым ықтимал ретінде қарастырылмайды. Тәуекелдік пен белгісіздікке түзету бағалау міндеттемелерін кейін көтеру арқылы қайталанбас үшін сақтық қажет.
44. Шығындар сомасына қатысты белгісіздіктерді ашу 85(b)-тармаққа сәйкес жүргізіледі.
Дисконтталған құн
45. Ақшаның уақытша құнына әсер көп болғанда, бағалау міндеттемелерінің сомасы міндеттерді өтеу үшін қажет шығындардың дисконтталған құнын білдіреді.
46. Есептік күнінен кейін пайда болатын ақша қаражаттарының кетуіне жататын бағалау міндеттемелері ақшаның уақытша құнына байланысты неғұрлым қиын болса, осы сомада ақша қаражаттарының кетуі кейінірек пайда болады. Сондықтан, ықпал елеулі болса, бағалау міндеттемелері дисконтталады.
47. Дисконттау бағамы (немесе бағамдары) міндеттемелерге тән ақша мен тәуекелдіктің уақытша қүнының ағымдағы нарықтық бағалауын көрсететін салыққа дейін бағам (немесе бағамдар) болуы тиіс. Дисконттау бағамы (бағамдары) ақша қаражаттарының болашақ тасқындары түзетілген тәуекелдіктерді көрсетпеуге тиіс.
Болашақ оқиғалар
48. Міндеттемелерді өтеу үшін қажетті сомаға әсер ететін болашақ оқиғалар олардың болуы туралы жеткілікті объективті растаулар болған жағдайда бағалау міндеттемелері сомасында көрсетіледі.
49. Күтілетін болашақ оқиғалар бағалау міндеттемелерін бағалау кезінде ерекше болуы мүмкін. Мысалы, технологиядағы болашақ өзгерістер нәтижесінде алаңды тазалау бойынша шығындарды ұйым оны пайдалану мерзімінің аяқталуына байланысты төмендеуі мүмкін деп санайды. Танылған сома алаңды тазалау сәтінде қажет болатын технологияға қатысты барлық бар негіздемелерді есепке ала отырып, техникалық білікті объективті бақылаушылардың орынды күтулерін көрсетеді. Сондықтан бар технологияларды қолдану тәжірибесімен немесе тазалау бойынша бұрын оған қолданылған неғұрлым ірі немесе неғұрлым күрделі қолданылып жүрген технологияны қолданудың күтіліп отырған шығындарына байланысты шығындардың күтіліп отырған қысқартуын енгізу орынды. Алайда ұйым бұл барынша объективті негіздемемен расталмайынша тазалау үшін мейлінше жаңа технологияны әзірлеуді күтпейді.
50. Ықтимал жаңа заңнаманың әсері іс жүзінде заңнаманың сөзсіз қабылданатынына жеткілікті объективті негіздеме болған жағдайда, қолданылып жүрген міндеттемелерді бағалау кезіндегі есеп қабылданады. Тәжірибеде пайда болатын міндеттемелердің алуан түрлілігі әрбір жағдайға жеткілікті объективті негіздеме болатын бірыңғай оқиғаны айқындауды қиындатады. Негіздеме болашақ заңнамадағы талаптарға қатысты қаншалықты қажет болса, шын мәнінде ол қабылданып, енгізіле ме деген мәселелерге де қажет. Көптеген жағдайларда жеткілікті объективті негіздеме заңды іс жүзінде қабылдағанға дейін болмайды.
Активтердің күтілетін шығарылуы
51. Активтердің күтілетін шығарылуынан түсетін пайда бағалау міндеттемелерін бағалау кезінде есептелмеуге тиіс.
52. Күтілетін шығару бағалау міндеттемелерінің пайда болуына себеп болатын оқиғаларға тығыз байланысты болғанның өзінде, активтердің күтілетін шығаруынан түсетін пайда бағалау міндеттемелерін бағалау кезінде есептелмеуге тиіс. Мұның орнына ұйым тиісті активтерді қарастыратын Халықаралық қаржылық есептіліктің стандарты белгілеген сәтте активтердің күтілетін шығаруынан болған пайданы таниды.
Өтеу |
53. Бағалау міндеттемелерін қамтамасыз ету үшін қажетті кейбір немесе барлық шығындарды күтілетін басқа тарап өтейді деп өтеу үйым міндеттемені өтей алатыны күмәнсіз болған жағдайда ғана, сонда ғана өтеу мойындалады. Өтеу жеке актив ретінде ескерілуге тиіс. Өтеу ретінде танылған сома резервтің сомасынан аспауға тиіс.
54. Пайда мен шығын туралы есепте резервтерге жататын шығыс өтеуге қатысты танылған соманы шегеріп тастағанды білдіреді.
55. Жекелеген жағдайларда ұйым резервтерін қамтамасыз етуге қажетті (мысалы, сақтандыру шарты, жеткізушінің шығындарды өтеу немесе кепілдіктер туралы жазғандары) шығындардың барлығын немесе бір бөлігін басқа тарап жабады. Басқа тарап ұйым төлеген соманы қайтарады не осы соманы тікелей төлейді.
56. Көптеген жағдайларда ұйым қаралып отырған барлық сомалар үшін жауапты болады, яғни ұйым қандай да бір себептермен үшінші тарап төлемеген жағдайда, соманың барлығын төлеуі тиіс. Осындай жағдайда резервтер міндеттеменің толық сомасында мойындалады және күтіліп отырған өтеу бойынша жеке актив танылады; әрі мұндай актив, егер ұйым міндеттемені жапқанда өтеу алынатын болса, актив сөзсіз танылады.
57. Кейбір жағдайларда ұйым, үшінші тарап төлей алмайтын болса, қаралып отырған шығындар бойынша жауап бермейді. Мұндай жағдайларда ұйым осындай шығындар бойынша міндеттемелер алмайды және олар резервтерге кірмейді.
58. 29-тармақта көрсетілгендей, ортақ жауапкершілік атқаратын ұйым бойынша міндеттеме шартты міндеттеме болып табылады, бұл жағдайда міндеттемені басқа тарап өтейді.
Резервтердегі өзгерістер |
59. Бағалау міндеттемелері әрбір есептік күні қайта қаралуы және ағымдағы ең дұрыс есептік бағалауда көрсету үшін түзетілуі тиіс. Егер экономикалық пайдасы бар ресурстарды шығаруды қажет ететін міндеттемелерді реттеу үшін мүмкіндік болмаса, онда бағалау міндеттемелері қайтарылады.
60. Дисконттауды пайдалану кезінде уақыт факторын көрсету мақсатында әрбір кезеңде бағалау міндеттемелерінің қаржылық жағдай туралы есептік құны көбейеді. Бұл көбею пайыздық шығыс ретінде танылады.
Резервтерді пайдалану |
61. Резервтер бастапқыда мойындалғандар үшін осы шығындар бойынша ғана пайдаланылады.
62. Резервтерге қарсы бастапқыда жасалғандарға қатысты шығындар ғана есептеледі. Бастапқыда басқа мақсаттарда жасалған резервтерге қарсы шығындарды есептеу екі түрлі оқиғаның әсерін жасыратын болады.
Тану және бағалау ережелерін қолдану |
Болашақ операциялық шығындар
63. Резервтер операциялық қызметтен болған болашақ шығындар үшін мойындалмауға тиіс.
64. Болашақ операциялық шығындар 10-тармақтағы міндеттемелер және 14-тармақтағы резервтер үшін белгіленген мойындаудың жалпы талаптары бойынша анықтамаға жауап бермейді.
65. Болашақ операциялық шығындарды күту белгілі бір активтер қызметінің құнсыздануының көрсеткіші болып табылады. Ұйым 36 Активтердің құнсыздануы ХҚЕС-ына (IAS) сәйкес құнсыздануға осындай активтерге тексеру жүргізеді.
Міндет жүктелген шарттар
66. Ұйымда міндет жүктелген шарт болған жағдайда, осы шарт бойынша ағымдағы міндеттеме танылады және резерв ретінде өлшенеді.
67. Көптеген шарттар (мысалы, сатып алуға арналған әдеттегі тапсырмалар) басқа тарапқа өтемақы төлемей-ақ жойылуы мүмкін және тиісінше бұл жерде міндеттеме болмайды. Басқа шарттар әрбір келісетін тараптар үшін құқықтар мен міндеттерді белгілейді. Оқиға осындай шартты міндет жүктелген шарт жасағанда, ол осы Стандартты қолдану аясына тап болады және танылатын міндеттемесі болады. Міндет жүктелген болып табылмайтын орындалу үстіндегі шарттар осы Стандартты қолдану аясына кірмейді.
68. Осы Стандарт шамасы олар бойынша алынатын экономикалық пайдадан асып түсетін, орындауы болмай қоймайтын шығындарды қажет ететін шарт ретінде міндет жүктелген шартты айқындайды. Шарт бойынша болмай қоймайтын шығындар шарттан шығудың ең төменгі құнын көрсетеді, ол, өз кезегінде, шартты орындауға кеткен шығындардың және өтемақы немесе оны орындамағаны үшін айыппұл төлеуге кететін шығындардың ең төменгі мөлшерін білдіреді.
69. Міндет жүктелген шарт бойынша жеке резервті жасамас бұрын, ұйым осы шартқа жататын активтердің құнсыздануы бойынша кез келген шығынды таниды (36 Активтердің құнсыздануы ХҚЕС-ын (IAS) қараңыз).
Қайта құрылымдау
70. Төменде қайта құрылымдау анықтамасына кіретін оқиғалар мысалы берілген:
(a) қызмет түрін сату немесе тоқтату;
(b) елде немесе аймақта шаруашылық бөлімшелерін жабу немесе шаруашылық қызметін бір елден екінші елге немесе аймаққа ауыстыру;
(c) менеджмент құрылымындағы өзгерістер, мысалы, менеджменттің қандай да бір деңгейін жою; және
(d) ұйым қызметінің сипатына және бағытына елеулі әсер ететін түбірлі қайта ұйымдастыру.
71. Қайта құрылымдауға шығындар бойынша резервтер 14-тармақта белгіленген резервтер үшін мойындаудың жалпы талаптарын сақтаған кезде ғана танылады. 72-83-тармақтар мойындаудың жалпы талаптары сияқты қайта құрылымдауға қолданылады.
72. Қайта құрылымдау бойынша шығындарға бағалау міндеттемелері бағалау міндеттемелерін мойындаудың жалпы талаптарын сақтаған жағдайда ғана танылады. Бұл контексте қайта құрылымдау бойынша міндеттеме ұйым:
(a) қайта құрылымдаудың жан-жақты ресми жоспары болғанда туындайды,
олар:
(i) қызметті немесе оның бір бөлігін;
(ii) негізгі орналасқан жерін;
(iii) орналасқан жерін, функциясын және оларды жалдаудың тоқтатылуына байланысты өтемақы берілетін қызметкерлердің шамамен алынған санын;
(іv) келтірілетін шығындарды; және
(v) жоспарды орындау мерзімдерін айқындайды; және
(b) осы жоспарды орындауды бастай отырып немесе мүдделі тұлғаларға жоспардың тетіктері мен ерекшеліктерін жариялай отырып, қайта құрылымдауды жүргізетінін мүдделі тұлғаларға негізделген күтулермен түсіндіреді.
73. Ұйымның қайта құрылымдау жоспарын жүзеге асыра бастауына, мысалы, жабдықтарды бөлшектеуді бастау не активтерді сату немесе қайта құрылымдау жоспарының негізгі сипатын ашық жариялау куә болуы мүмкін. Қайта құрылымдаудың жан-жақты жоспарын ашық жариялау тәжірибеден туындайтын міндеттемелерге себеп болады - ұйымның қайта құрылымдауды жүзеге асыратыны туралы тапсырыс берушілер, жеткізушілер және қызметкерлер (немесе олардың өкілдері) сияқты басқа тараптарда шын мәнінде күту тудыру үшін жеткілікті деректермен (яғни, жоспардың негізгі сипаттары белгіленеді) жасалған жағдайда ғана қайта құрылымдауды жүргізуге болады.
74. Қайта құрылымдау жоспары оны тараптарға жариялаған кезде тәжірибеден туындайтын міндеттемелердің себебі болып табылуы үшін қайта құрылымдау жоспарына елеулі өзгерістер енгізудің күмәнді болуы оны орындаудың тез басталуы және оны аяқтаудың осындай мерзімі онда жоспарлануға тиіс. Қайта құрылымдау басталар алдында едәуір кідіріс болса немесе қайта құрылымдау негізсіз ұзақ уақытқа созылса, жоспар басқа тараптар жағынан негізделген күтулер тудыратыны күмәнді болады, бұл уақытша шектеу ұйым үшін жоспарын өзгерту мүмкіндігін жасайтындықтан, ұйымға қазіргі уақытта қайта құрылымдауды жүргізуді міндеттейді.
75. Есептік күнге дейін қабылданған қайта құрылымдау туралы басқарушының немесе директорлар кеңесінің шешімі есептік күнге дейін ұйым:
(a) қайта құрылымдау жоспарын жүзеге асыруды бастамаған; немесе
(b) осы мәселе барынша нақты түрде әсер ететін тараптарға қайта құрылымдау жоспарының негізгі сипатын жариялайды, бұл сол тараптарда ұйымның қайта құрылымдауды жүргізуі туралы негізделген күтулерін туғызған жағдайларды қоспағанда, есептік күніне тәжірибеден туындайтын міндеттеме алмайды.
Егер ұйым қайта құрылымдау жоспарын жүзеге асыруды бастаса немесе ол оның негізгі сипаттары туралы тек есептік күннен кейін жарияласа, онда 10 Есепті күннен кейінгі оқигалар ХҚЕС-ына (IAS) сәйкес қайта құрылымдау ол туралы ақпаратты ашу дұрыс бағалау мен шешімдер қабылдауда қаржылық есептілікті пайдаланушылардың қабілетіне әсер ететін жағдайда ақпаратты ашу қажет болады.
76. Тәжірибеден туындайтын міндеттеме басшылықтың шешімімен ғана жасалмайды, ол осындай шешіммен басқа бұрынғы оқиғалар жиынтығынан пайда болуы мүмкін. Мысалы, қызметкерлердің өкілдерімен жұмыстан шыққан кезде төленетін жәрдемақылар бойынша немесе сатып алушылармен операцияларды сату туралы келіссөздер директорлар кеңесінің мақұлдауымен жүргізіледі және аяқталады. Осындай бекітулер басқа тараптардан алынған немесе жеткізілген жағдайда, 72-тармақтың талаптарын сақтағанда, ұйымның қайта құрылымдау бойынша тәжірибеден туындайтын міндеттемесі болады.
77. Кейбір елдерде басшылықтың (мысалы, қызметкерлердің) мүддесінен бөлек басқа тараптардың мүддесін қолдайтын өкілдері бар басқармаға түпкілікті өкілеттік тиесілі болады не шешімді қабылдар алдында басқарма осындай өкілдердің жазбаша хабарларын талап етеді. Басқарманың шешім қабылдауы ақпаратты осындай өкілдерге жеткізу болғандықтан, бұл қайта құрылымдау бойынша тәжірибеден туындайтын міндеттемеге алып келуі мүмкін.
78. Қызметті сату міндеттемесі ұйым сатуды жүргізуге міндетті болмағанға дейін, яғни міндетті күші бар сату туралы келісім пайда болғанға дейін туындамайды.
79. Ұйым қандай да бір қызметін сату туралы шешім қабылдаған және осы шешім туралы ашық жариялаған жағдайдың өзінде, ол сатып алушы анықталғанға дейін және міндетті күші бар сату туралы келісім жасалғанға дейін сату процесін жүргізе алмайды. Міндетті күші бар сату туралы келісім жасалғанға дейін ұйым өзінің пікірін өзгертуі мүмкін және ол ұйымға тиімді сатып алушы таба алмаса, ол нақты түрде басқаша іс-әрекет жасай алады. Қызметті сату қайта құрылымдаудың бір бөлігі ретінде қаралатын болса, осы қызметтің активтері 36 Активтердіц құнсыздануы ХҚЕС-ына (IAS) сәйкес құнсыздану заты ретінде қарастырылады. Сату қайта құрылымдаудың бір бөлігін ғана білдірген жағдайда, енгізілген міндеттеме міндетті күші бар сату туралы келісім жасалғанға дейін қайта құрылымдаудың басқа бөліктері бойынша пайда болады.
80. Қайта құрылымдау бойынша резервтердің құрамына қайта құрылымдауға байланысты пайда болатын тікелей шығындар, яғни бір мезгілде:
(a) міндетті түрде қайта құрылымдаумен байланысты; және
(b) ұйымның ағымдағы қызметімен байланысты емес шығындар ғана кіреді.
81. Қайта құрылымдау бойынша резервке мынадай міндеттемелер:
(a) жұмыс істеуді жалғастырып отырған қызметкерлерді қайта даярлауға немесе орнын ауыстыруға кеткен шығындар;
(b) маркетингке шығындар; және
(c) жаңа жүйелерге және тарату желілеріне инвестициялар кірмейді.
Болашақта істі жүргізуге жататын осындай шығындар есептік күнге қайта құрылымдау бойынша міндеттемелер болып табылмайды. Осындай шығындар қайта құрылымдаудан бөлек келтірілген болса, онда олар танылады.
82. Қайта құрылымдау күніне дейін бірегейлендірілген болашақ операциялық шығындар, 10 тармақтағы берілген анықтамаға сәйкес міндет жүктелген шарттарға жататындарды қоспағанда, резервке енбейді.
83. 51 тармақтың талаптарына сәйкес активтердің күтілетін шығаруларынан түсетін пайда қайта құрылымдау бойынша бағалау міндеттемелерін өлшеген кезде, тіпті активтерді сату қайта құрылымдаудың бір бөлігі ретінде қаралғанда да ескерілмейді.
Ақпаратты ашып көрсету |
84. Ұйым резервтің әрбір тобы үшін:
(a) кезеңнің басына және соңына қаржылық жағдай туралы есептік құнды;
(b) қолданылып жүрген резервті көбейтуді қоса алғанда, кезең үшін құрылған қосымша бағалау міндеттемелерін;
(c) кезең ішінде пайдаланылған сомаларды (яғни, резервке қарсы шеккен немесе есептелген);
(d) жыл ішінде қайтарылған пайдаланылмаған сомаларды; және
(e) уақыт ағымының нәтижесінде пайда болған кезең ішіндегі дисконтталған соманың көбеюін және дисконттау мөлшерлемесінің кез келген өзгерістерге әсерін ашып көрсетуге тиіс.
Салыстырма ақпаратты ашу міндетті емес.
85. Ұйым резервтің әрбір тобы үшін:
(a) міндеттеме сипаттамасының қысқаша сипатын және осы міндеттеме нәтижесінде туындаған экономикалық пайданы шығарудың күтілген уақытын;
(b) осындай шығарудың сомасына немесе уақытына қатысты белгісіздіктің пайда болу фактісін ашып көрсетуі тиіс. Балама ақпарат ұсыну қажеттілігі болғанда, ұйым 48-тармақта көрсетілген болашақ оқиғаларға қатысты жасалған негізгі кемшіліктерді ашып көрсетуі керек; және
(c) осы күтілетін өтеу үшін танылған кез келген актив сомасын көрсете отырып, кез келген күтілетін өтеулер сомасын ашып көрсетеді.
86. Өтеуге арналған ресурстарды шығару мүмкіндігі оқшау болып табылатын жағдайлардан басқа, есептік күні шартты міндеттемелердің әрбір класы үшін ұйым шартты міндеттеменің сипаттамасының қысқаша сипатын ашуы тиіс,
мұнда:
(a) 36-52-тармақтарға сәйкес алынған қаржы әсерінің бағалау мәнін;
(b) шығару сомасына немесе уақытына жататын белгісіздіктің пайда болу фактісін; және
(c) кез келген өтеу мүмкіндігін ашып көрсеткен дұрыс.
87. Қандай резервтер мен шартты міндеттемелердің топқа бірігуі мүмкін екендігін айқындау кезінде олар туралы бірыңғай бекіту 85(а) және (b), және 86(а) және (b) тармақтарының талаптарын орындау үшін баптардың сипаттары ұқсас болып табыла ма, соны қарастыру қажет. Сонымен, әртүрлі өнімге берілетін кепілдікке жататын сомаларды резервтер бірыңғай топ ретінде қарастырған дұрыс болады; екінші жағынан, жай кепілдіктерге жататын сомалар тобын және сот қарауының мәні болып табылатын сомалар тобын бір топқа біріктіру дұрыс болмайды.
88. Резервтер және шартты міндеттеме бірдей жағдайлардан пайда болғанда, ұйым резервтердін және шартты міндеттемелердің арасындағы байланысты көрсету үшін 84-86 -тармақтарда талап етілген ақпаратты ашуы тиіс.
89. Экономикалық пайданың түсуі ықтимал болып табылғанда, ұйым есептік күнгі шартты активтер сипаттамасының қысқаша сипатын және 36-52 -тармақтардағы резервтер үшін белгіленген принциптерге сәйкес өлшенетін қаржы әсерінің есебін ашып көрсетуге тиіс.
90. Шартты активтер туралы ақпаратты ашу кірісті алу үшін шатастыратын нұсқаулар болмауы тиіс.
91. 86 және 89-тармақтарда талап етілетін ақпарат мақсатқа сай болмауы себепті ашылмайды, бұл факт көрсетілуі тиіс.
92. Өте сирек жағдайларда 84-89-тармақтарда талап етілген кейбір немесе барлық ақпаратты ашу резервтер, шартты міндеттемелер немесе шартты активтерге қатысты басқа тараптармен дау-дамайда ұйымның жағдайына едәуір зиян келтіруі мүмкін деп есептеледі. Мұндай жағдайда ұйым ақпаратты алуға тиіс емес, бірақ ақпараттың неліктен ашылмау фактілерімен және себептерімен бірге дау-дамайдың жалпы сипатын ашуға тиіс.
Өту кезеңі шарттары |
93. Осы Стандартты қабылдаудан болатын нәтиже оның күшіне енетін күніне (немесе бұрын) Стандарт бірінші рет қолданылатын кезең үшін бөлінген пайданың бастапқы сальдосына түзету ретінде есептілікте ұсынылады. Ұйымнан ең алғашқы есептік кезеңдерінен бөлінбеген пайданың бастапқы сальдосын түзету және салыстырма ақпаратты қайта есептеу қажет етілмейді, бірақ мақұлданады. Егер салыстырма ақпарат қайта есептелмесе, онда ол ашылуы тиіс.
Күшіне ену күні |
95. Осы Халықаралық қаржылық есептіліктің стандарты 1999 жылғы 1 шілдеден басталатын немесе осы күннен кейінгі кезеңдерді қамтитын жылдық қаржы есептілігі үшін күшіне енеді. Мерзімінен бұрын қолдану құпталады. Егер ұйым осы Стандартты 1999 жылғы 1 шілдеден басталатын немесе осы күннен кейінгі кезеңдерге қатысты қолданатын болса, онда ол осы фактіні ашуы тиіс.
98. 2013 жылдың қараша айында түзету енгізілген 9 ХҚЕС (IFRS) 2-ші тармағына түзетулер енгізіп, 97 тармағын жойды. Ұйым сол түзетулерді 2013 жылдың 10 қараша айында түзету енгізілген 9 ХҚЕС-қа (IFRS) қатысты қолдануы тиіс.
99. 2013 жылдың желтоқсан айында шыққан 2010-2012 кезеңдегі ХҚЕС-тың (IFRS) Жылдық Жетілдірулер 3 ХҚЕС-тың (IFRS) түзетулерінен шыққан жалғаспалы түзету ретінде 5 тармағына түзету енгізді. Ұйым сол түзетулерді 3 ХҚЕС-ты (IFRS) қолданатын бизнес құрылымдарына қатысты қолдануы тиіс.
[1] Осы Стандартта «ықтимал» термині «болмайды емес, болуы өте мүмкін» деген мағынада түсіндіріледі, ал басқа Халықаралық қаржылық есептіліктің стандарттарында қолдану міндетті емес.